බංග්ලාදේශයේ හිටපු අගමැතිනියක් සහ රටේ ප්රමුඛතම දේශපාලන නායිකාවක් වූ බෙගම් කලීඩා සියා 2025 දෙසැම්බර් 30 උදෑසන 6:00 ට ඩකා හි එවර්කෙයාර් රෝහලේ දී අභාවප්රාප්ත වූවා ය. ඇයට වයස අවුරුදු 80 කි.
කලීඩා සියා දිගු කලක් තිස්සේ අක්මා සිරෝසිස්, හෘද රෝග සහ දියවැඩියාව යනාදි විවිධ සෞඛ්ය ගැටලුවලින් පීඩා වින්දා. පෙනහළු ආසාදනයක් හේතුවෙන් නොවැම්බර් 23 වන දින ඇය රෝහලට ඇතුළත් කළ පසු වාතාශ්රයක ආධාරයෙන් ප්රතිකාර ලබමින් සිටියා ය.
2026 පෙබරවාරි මාසයේ දී බංග්ලාදේශයේ මහ මැතිවරණයක් පැවැත්වීමට නියමිතව තිබිය දී, ඇගේ මරණය රටේ දේශපාලනයේ ප්රධාන හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් ලෙස සැලකේ. ඇගේ පුත් තාරික් රහ්මාන් මෑතකදී (දෙසැම්බර් 25) වසර 17 කට පසු බංග්ලාදේශයට පැමිණීම සැලකිය යුතු කරුණකි.
සැමියා ගේ සෙවණැලි සහකාරිය
බංග්ලාදේශයේ නූතන ඉතිහාසය ලියන ඕනෑම කෙනෙකුට බෙගම් කලීඩා සියාගේ නම මග හැරිය නොහැක. බංග්ලාදේශයේ දේශපාලන ඉතිහාසය උඩු යටිකුරු කළ අය අතර බෙගම් කලීඩා සියාට ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වේ. සාමාන්ය හමුදා නිලධාරියෙකු ගේ බිරිඳක් ලෙස ආරම්භ වී, දෙවරක් රටේ අගමැතිනිය ලෙස ගෙවූ ඇගේ ජීවිතය චිත්රපටයක් මෙන් සුඛ දුක්ඛවලින් පිරී තිබුණි. ඇගේ ගමන අරගල සහ ජයග්රහණවලින් පිරී තිබුණි.
1945 දී උපත ලැබූ කලීඩා සියා 1960 දී සියෝර් රහ්මාන් සමග විවාහ වූවා ය. 1971 විමුක්ති යුද්ධයේ දී, තම සැමියා ගේ රට වෙනුවෙන් සටන් කරමින් සිටිය දී, කලීඩා ඇගේ දරුවන් සමග පකිස්ථාන හමුදාව විසින් අල්ලා ගන්නා ලදී. රට නිදහස ලැබීමෙන් පසු, ඇගේ සැමියා හමුදා ප්රධානියා බවටත් පසුව රටේ ජනාධිපතිවරයා බවටත් පත්විය. ඒ කාලය වන තුරු, කලීඩා සියා ඇගේ සැමියා ගේ සෙවණැලි සහකාරියක් වූ අතර සෘජු දේශපාලනය කෙරෙහි කිසිදු උනන්දුවක් දැක්වූයේ නැත.
දේශපාලනයට පිවිසීම
1981 දී ජනාධිපති සියුර් රහ්මාන් හමුදා කුමන්ත්රණයකින් ඝාතනය කළේ ය. මෙය කලීඩාගේ ජීවිතය උඩු යටිකුරු කළේය. සියුර් රහ්මාන් ගේ ඝාතනය නිසා කලීඩාට ඇගේ නිවසින් පිටව යාමට සිදු විය. ඇය ආරම්භ කළ 'බංග්ලාදේශ ජාතික පක්ෂය' (BNP) බිඳවැටීමේ අද්දර සිටියේ ය. පක්ෂයේ එකමුතුකම රැක ගැනීම සඳහා කලීඩා සියා 1982 දී දේශපාලනයට පිවිසියා ය. ඇය 1984 දී පක්ෂයේ සභාපතිනිය ලෙස පත් වූ අතර ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ බලවත් නායිකාවක් ලෙස මතු විය.
හමුදාවට එරෙහිව
ජනාධිපති එච්.එම්. එර්ෂාඩ්ගේ හමුදා පාලනයට එරෙහිව කලීඩා සියා කළ අරගල ඓතිහාසිකයි. "මගේ එකම අභිලාෂය ප්රජාතන්ත්රවාදය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමයි" යනුවෙන් ඇය ගායනා කළ අතර කිහිප වතාවක්ම සිරගත විමට ද සිදු විය. ඇගේ නොසැලෙන චරිතය ඇයට "නොසැලෙන නායිකාව" යන පදවිය ලබා දුන්නේය. ඇයගේ අඛණ්ඩ අරගලය හේතුවෙන්, 1990 දී හමුදා පාලනය බිඳ වැටුණු අතර ප්රජාතන්ත්රවාදය සමෘද්ධිමත් විය.
එච්.එම්. එර්ෂාඩ්
බංග්ලාදේශයේ පළමු කාන්තා අගමැතිනිය
1991 දී පැවති මහ මැතිවරණයෙන් ඇය ජයග්රහණය කළ අතර, ඇය බංග්ලාදේශයේ පළමු කාන්තා අගමැතිනිය සහ මුස්ලිම් රටක තේරී පත් වූ දෙවන කාන්තා අගමැතිනිය බවට පත්විය. ඇය 2001 දී දෙවන වරටත් බහුතරයකින් බලයට පත් වූවාය.
ඇගේ පාලන කාලය තුළ ගැහැණු ළමයින්ට නොමිලේ අධ්යාපනය සහ ශිෂ්යත්ව ලබා දීම සඳහා වැඩසටහන් ක්රියාත්මක කළා ය. ඇය සාක්ෂරතා අනුපාතය වැඩි කළා ය. ඇය විවෘත ආර්ථික ප්රතිපත්ති හඳුන්වා දුන් අතර විදේශ ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගත්තා ය. ඇය කෘෂිකර්මාන්තය සහ කුඩා ව්යාපාර දිරිමත් කළ අතර ග්රාමීය සංවර්ධනය සහතික කළා ය. අසල්වැසි රටවල් සමග සුහද සබඳතා පවත්වා ගැනීමට ද ඇය උත්සාහ කළා ය.
දේශපාලන ගැටුම් සහ බිඳවැටීම
කලීඩා සියා සහ ෂෙයික් හසීනා අතර එදිරිවාදිකම් බංග්ලාදේශ දේශපාලනයේ ලෝක කීර්තියක් ඉසිලී ය. ගැටුම රටේ දේශපාලනය ධ්රැව දෙකකට බෙදුණි. ඇගේ දේශපාලන ජීවිතයේ විශාල කොටසක් ෂෙයික් හසීනා සමඟ ගැටුමක් වෙනුවෙන් ගත කළා ය. 2001 දී ඇය නැවතත් අගමැතිනිය වුව ද, ඊළඟ වසරව ලදී දේශපාලන භූ දර්ශනය වෙනස් විය. 2018 දී ඇයට දූෂණ චෝදනා මත සිර දඬුවම් නියම විය. ඇය වසර ගණනාවක් සිරගෙවල්වල සහ රෝහල්වල ගත කළා ය. 2024 කුමන්ත්රණයෙන් පසු ඇය සම්පූර්ණයෙන් ම නිදහස් වුව ද, ඇගේ දුර්වල සෞඛ්ය තත්ත්වය නිසා ඇයට ප්රසිද්ධියේ පෙනී සිටීමට නොහැකි විය.
අවසාන පරිච්ඡේදය
2025 දෙසැම්බර් 30 වන දින වයස අවුරුදු 80 දී මිය ගිය කලීඩා සියා, බංග්ලාදේශ ජාතිකයින් කොටසක් විසින් "ජාතික මවක්" ලෙස සදහටම සිහිපත් කරනු ඇත. බංග්ලාදේශයේ වැදගත් දේශපාලන යුගයක් අවසන් වී ඇත. කලීඩා සියා දේශපාලන නායිකාවක් පමණක් නොවේ; ඇය රටක ප්රජාතන්ත්රවාදී හඬ විය. ඇය තවමත් බංග්ලාදේශ ජාතිකයින් කොටසක් විසින් ආශ්වාදජනක නායිකාවක් ලෙස සිහිපත් කරනු ඇත. මෙම යකඩ කාන්තාව අරගල, ජයග්රහණ සහ පසුබෑම්වලින් පිරුණු පූර්ණ දේශපාලන ජීවිතයක් ගත කර ඇත.
කෙටි සටහන්
v කලීඩා සියා බංග්ලාදේශ ඉතිහාසයේ වැදගත්ම කාන්තා චරිතයක් ලෙස සැලකේ.
v ඇය බංග්ලාදේශයේ හිටපු ජනාධිපති සහ හමුදා මාණ්ඩලික ප්රධානී සියා-උර්-රෙහ්මාන්ගේ බිරිඳයි.
v 1981 දී ඇගේ සැමියා ඝාතනය කිරීමෙන් පසු, ඇය 1984 දී දේශපාලනයට පිවිසි අතර, බංග්ලාදේශ ජාතිකවාදී පක්ෂයේ (BNP) නායිකාව බවට පත්විය.
v ඇය 1991 මැතිවරණය ජයග්රහණය කර බංග්ලාදේශයේ පළමු කාන්තා අගමැතිනිය වූවාය.
v ඇය 1991–1996, 1996 (කෙටි කාලයක්) සහ 2001–2006 දක්වා තුන් වතාවක් අගමැතිනිය ලෙස සේවය කළාය.
v ඇයගේ ධුර කාලය තුළ අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ (විශේෂයෙන් කාන්තා අධ්යාපනය) සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදු කරන ලදී, අනිවාර්ය ප්රාථමික අධ්යාපනය හඳුන්වා දෙන ලදී සහ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කරන ලදී.
v කලීඩා සියා සහ අවාමි ලීග් නායිකා ෂෙයික් හසීනා අතර දශක ගණනාවක් පුරා පැවති දේශපාලන එදිරිවාදිකම් 'බෙගම්වරුන්ගේ සටන' ලෙස හැඳින්විණි.
v 2018 දී දූෂණ නඩුවක් සම්බන්ධයෙන් ඇයට සිර දඬුවම් නියම විය. පසුව ඇය අසනීප තත්ත්වය හේතුවෙන් නිවාස අඩස්සියේ තැබි ය.
v 2024 දී ෂෙයික් හසීනාගේ රජය බිඳ වැටීමෙන් පසු, අන්තර්වාර රජය විසින් කලීඩා සියා සම්පූර්ණයෙන් ම නිදහස් කරන ලදී.
v කලීඩා සියාගේ මරණය බංග්ලාදේශයේ යුගයක අවසානය ලෙස සැලකේ. බොහෝ ලෝක නායකයින් ඇගේ මරණය පිළිබඳව ශෝකය පළ කර තිබේ.
