විශේෂාංග

ලෝක බැංකු සමූහයේ පුද්ගලික අංශයේ හස්තය වන ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය සංස්ථාව (IFC), ශ්‍රී ලංකාවේ ලැයිස්තුගත ස්වාධීන විදුලි නිෂ්පාදකයෙකු වන WindForce PLC සමග ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 18 ක මූල්‍ය පැකේජයකට පසුගිය සතියේ බ්‍රහස්පතින්දා අත්සන් තැබීය.

ඉන් දළ වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 10 ක් සූර්ය බලශක්ති ව්‍යාපෘති සඳහා වෙන් කර ඇති අතර, ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 8 ක් දක්වා වූ මුදලක් විශේෂයෙන් බැටරි බලශක්ති ගබඩා කිරීම් (battery energy storage) සහ අනෙකුත් සුදුසුකම් ලත් පුනර්ජනනීය ආයෝජන සඳහා වෙන් කර ඇත. මෙම ගනුදෙනුව මැයි 1 වැනිදා Daily FT පුවත්පත විසින් වාර්තා කරන ලදී.

සෑම විභව ජාත්‍යන්තර ණය දෙන්නකුට ම පවසන ලියවිල්ල

මෙම වාක්‍යය හුදු ආයතනික මූල්‍ය සිරස්තලයකට වඩා වැඩි යමකි. 2025 ප්‍රතිපත්ති වෙනස්වීම්වලින් පසුව සිදුවූ සියල්ල සැලකිල්ලට ගැනීමේ දී, ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධනය සැබවින්ම ශ්‍රී ලංකාවේ සූර්ය බලශක්තිය සහ ගබඩා කිරීමේ ක්ෂේත්‍රය වෙත යෙදවෙයිද? ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති විවාදය වසර දෙකක් තිස්සේ නිහඬව මඟ හරිමින් සිටි මෙම ප්‍රශ්නය සඳහා වන පිළිතුර මෙය යි. පසුගිය සතියේ සාක්ෂි මත පදනම්ව එම පිළිතුර 'ඔව්' යන්නයි. ප්‍රාග්ධනය ඒ සඳහා සූදානම්ව පවතී. දැන් ඉතිරිව ඇති ප්‍රශ්නය වන්නේ එයට ව්‍යාප්ත වීම සඳහා අවශ්‍ය රාමුව නියමිත වේලාවට ක්‍රියාත්මක වේද යන්නයි.

ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව (PUCSL) දැන් පිළිතුරු දීමට යන්නේ එම ප්‍රශ්නයටයි. 2026 අතිවිශේෂ විදුලි ගාස්තු සංශෝධනය පිළිබඳව කොමිසම විසින් මහජන අදහස් විමසීමක් ආරම්භ කර ඇත. ලිඛිත කරුණු දැක්වීම් මැයි 6 වැනිදායින් අවසන් වේ. අවසන් ගාස්තු නියෝගය මැයි 9 වැනිදා අපේක්ෂා කෙරේ. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම් (EFF) වැඩසටහනේ ඒකාබද්ධ පස්වන සහ හයවන සමාලෝචන මැයි මස අගභාගයේදී සලකා බලනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරෙන අතර, එහි ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 700 ක මූල්‍යනය, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේම වචනවලින් පවසන්නේ නම්, "අවදානමට ලක්විය හැකි පිරිස් ආරක්ෂා කරන අතරම, විදුලි සහ ඉන්ධන මිල ගණන් පිරිවැය අයකරගත හැකි මට්ටමකට ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම" මත රඳා පවතී.

මැයි 9වැනිදා නියෝගය යනු එම කොන්දේසියේ පළමු ප්‍රායෝගික ප්‍රතිඵලයයි. ශ්‍රී ලංකාව මෙය එක් ගනුදෙනුවකට පමණක් සීමා වූ කතාවක් බවට පත් කිරීමට අදහස් කරන්නේ ද, නැතහොත් සමස්ත ක්ෂේත්‍රය ම ආවරණය වන එකක් බවට පත් කිරීමට අදහස් කරන්නේ ද යන්න IFC ආයතනයෙන් ඔබ්බට ගොස් අනෙකුත් සෑම විභව ජාත්‍යන්තර ණය දෙන්නකුට ම පවසන ලියවිල්ල වන්නේ ද එය යි.

IFC ගනුදෙනුව එහි ඩොලර් වටිනාකමට වඩා වැදගත් වන්නේ ඇයි

ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලිබල පද්ධතියට අවශ්‍ය දේ සමග සැසඳීමේ දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 18 ක් යනු කුඩා මුදලකි. නමුත් ගනුදෙනුවේ ව්‍යුහය එහි ප්‍රමාණයට වඩා බෙහෙවින් වැඩි තොරතුරු ප්‍රමාණයක් සන්නිවේදනය කරයි. මෙහි දී කරුණු තුනක් විශේෂයෙන් සැලකිල්ලට ගත යුතුය.

පළමුව, IFC විසින් බැටරි ගබඩා කිරීම සඳහා නිශ්චිත වෙන්කිරීමක් කර ඇත. මූල්‍යමය යෙදවුම් බැංකුගත කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නොවූ බැවින්, 2025 මැයි මාසයේ දී PUCSL විසින් කිලෝවොට් පැයකට රුපියල් 45.80 ක් ලෙස නියම කරන ලද, රටේ පළමු ස්වාධීන BESS (බැටරි බලශක්ති ගබඩා පද්ධති) ගාස්තු උත්සාහය සඳහා ව්‍යාපෘති අයදුම්පත් කිසිවක් නොලැබුණු රටකට එය අසාමාන්‍ය තත්ත්වයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ ගබඩා අවදානම භාර ගැනීමට තමන් සූදානම් බව IFC විසින් සංඥා කරමින් සිටී. එය හුදු වියුක්ත අදහසක් ලෙස නොව, මෙම කාර්තුවේදී, මෙම වෙළඳපොළ තුළ, මෙම පාර්ශ්වය සමඟින් සිදු කිරීමට ඔවුන් සූදානම් ය.

දෙවනුව, මෙම ගනුදෙනුව සිදුවන්නේ යුරෝපා සංගමයේ විශාලතම ක්‍රියාකාරී බැටරිය බල්ගේරියාව විසින් ආරම්භ කර (2025 මැයි මාසයේ දී ලොවෙච් හිදී මෙගාවොට් 124) සහ යුරෝපා සංගමයේ RESTORE වැඩසටහන යටතේ ගිගාවොට් පැය 10 කට ආසන්න ගබඩා ප්‍රමාණයක් ගිවිසුම්ගත කර ඇති කාල වකවානුවක ය; පැය හතරක ස්ථාවර බැටරි හැරවුම් පිරිවැය කිලෝවොට් පැයකට ආසන්න වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් 110 ක් ලෙස (වාර්තාගත පහළම මට්ටම) BloombergNEF විසින් වාර්තා කරන අතරතුර දී ය; සහ පසුගිය මාසයේ ආර්ජන්ටිනාවේ තනි මෙගාවොට් 150 ක බැටරි ව්‍යාපෘතියක් සඳහා IFC විසින් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 300 ක් කැපකළ පසුබිමක ය. ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධනය විශාල පරිමාණයෙන් නැගී එන වෙළඳපොළවල් හි ගබඩා කිරීම් වෙත ගමන් කරමින් තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම පහසුකම යනු වඩාත් විශාල ප්‍රවණතාවක කුඩාම දෘශ්‍යමාන සංඥාවයි.

තෙවනුව සහ වඩාත්ම වැදගත් කරුණ වන්නේ: මෙම ගනුදෙනුව සිදුවූයේ 2025 ප්‍රතිපත්ති වෙනස්වීම් විසඳී ඇති නිසා නොව, ඒවා එලෙස ම තිබියදී වීමයි. තුන්වන පාර්ශ්වයන්ට වහල මත සූර්ය පැනල සවි කිරීමට ඉඩ සැලසූ Net-Plus-Plus යාන්ත්‍රණය තවදුරටත් සීමා කර ඇත. විචල්‍ය සූත්‍ර ගාස්තුව වෙනුවට පරිපාලනමය වශයෙන් සකස් කරන ලද ස්ථාවර ගාස්තු ආදේශ කර ඇත. විනිවිද පෙනෙන බෙදාහැරීමේ කෙටුම්පතක් හෝ වන්දි ක්‍රමයක් නොමැතිව කප්පාදු කිරීම් (curtailment) පුළුල් විය. මාසිකව වහල මත සූර්ය පැනල එකතු කිරීම් ප්‍රමාණය 2025 මුල් භාගයේ තිබූ මෙගාවොට් 85 ක පමණ මට්ටමේ සිට වසර අවසානය වන විට මෙගාවොට් 10ට වඩා අඩුවන තෙක් කඩා වැටුණි. පසුගිය සතියේ ජාත්‍යන්තර ප්‍රාග්ධනය යොදවනු ලැබුවේ පවතින රාමුව නිසා නොව, ඊට එරෙහිව යමිනි. එය සැබවින්ම ළඟා කරගත හැකි දේවල උපරිම සීමාව මිස අවම සීමාව නොවේ.

මැයි 9 වැනිදා සැබවින් ම තීරණය කරන්නේ කුමක්ද...?

මෑතකාලීන වැඩිවීම්වලට අමතරව, දෙවන කාර්තුව සඳහා තවත් සියයට 15 ක ගාස්තු වැඩිවීමක් ලෙස PUCSL හි යෝජනාව මෙම සතියේ බහුලව බෙදා හරින ලද සමාජ මාධ්‍ය පැහැදිලි කිරීමක් හරහා සාරාංශ කර තිබුණි. නිශ්චිත අගය සියයට 15 ක් හෝ ඊට ආසන්න අගයක් වුව ද, සිල්ලර ගාස්තු ඉහළ යමින් පවතී. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ වැඩසටහනට එය අවශ්‍ය වේ. රජය ඒ සඳහා ප්‍රසිද්ධියේ ම කැපවී ඇත. ගෘහස්ථ විදුලි බිල මැයි 9 වනිදා අඩුවන බවට කිසිදු අවස්ථාවක් නොමැත. ගැටලුව වන්නේ එම නියෝගයේ තවත් ඇත්තේ මොනවාද යන්නයි. එහි මාර්ග දෙකක් තිබේ.

පළමු මාර්ගය මගින් සිල්ලර ගාස්තුව ඉහළ නංවන අතර පුනර්ජනනීය රාමුව කිසිදු වෙනසක් නොකර එලෙසම තබයි. මේ හරහා නිවාසවලට වැඩි මුදලක් ගෙවීමට සිදුවේ. බොහෝ දුරට ආනයනික ඩීසල් මගින් ක්‍රියාත්මක වන රාත්‍රී කාර්යබහුල වේලාවන් හි විදුලි උත්පාදන පිරිවැය, මහා භාණ්ඩාගාරය විසින් විදේශ විනිමය හරහා අඛණ්ඩව ගෙවනු ලබයි. මෙම සතියේ බැරලයකට ඇමරිකානු ඩොලර් 108 ක් පමණ වන බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් මිල සහ වර්තමාන රුපියලේ අගයට අනුව, එම ඩීසල්වලින් ජනනය කරන සෑම කිලෝවොට් පැයක ම ව්‍යංගයෙන් මඟහරින ලද පිරිවැය (implied avoided cost) ආසන්න වශයෙන් කිලෝවොට් පැයකට රුපියල් 112 කි. ශ්‍රී ලංකාව සතුව අතිරික්තයක් නොමැති ඩොලර්වලින් එය විදේශ වෙත ගෙවයි. මාර්තු අග වන විට නිල සංචිත ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 7.02ක් ලෙස පැවති අතර, එය පෙබරවාරි මාසයට සාපේක්ෂව සියයට 3.5ක අඩුවීමකි.

දෙවන මාර්ගය මගින් සිල්ලර ගාස්තුව ඉහළ නංවන අතර ම, වහල මත සූර්ය පැනල සහ බැටරි ගබඩා කිරීම් සඳහා සූත්‍ර මත පදනම් වූ සම්මත දීමනාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරයි, වහලයේ විභවය පිළිබිඹු කරන ප්‍රමාණකරණ තර්කයක් සමගින් Net-Plus-Plus යාන්ත්‍රණය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරයි, විනිවිද පෙනෙන කප්පාදු සහ වන්දි රීතියක් හඳුන්වා දෙයි, සහ ඊයේ දවසේ උපකල්පන වෙනුවට අද දවසේ සැබෑ මූල්‍ය යෙදවුම් භාවිතා කරන BESS ගාස්තුවක් අනුගමනය කරයි. එය සහනාධාරයක් නොවේ. එය රජයේ වියදමක් ද නොවේ. එය මීළඟ IFC ගනුදෙනුවට සහ ඉන් පසුව එන එවැනි තවත් විසි දෙනෙකුට සැබවින්ම තම ප්‍රාග්ධනය යෙදවීමට ඉඩ සලසන රාමුවයි.

IFC විසින් පසුගිය බ්‍රහස්පතින්දා ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 18 ක මුදලක් ලබා දෙන ලදී. මැයි 9වැනිදා විශ්වසනීය රාමුවක් නිර්මාණය වුවහොත්, මීළඟ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 80 ද, ඉන් අනතුරුව එන ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 800 ද ඊට එක්විය හැකි ය. එසේ නොවුණහොත්, ලබාගත හැකි ලාභදායීතම විකල්පය අතහැර දමමින්, ගෘහස්ථ ජනතාව ගෙන් තවත් කැපවීම් ඉල්ලා සිටින නියෝගයක් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් මැයි මස අගභාගයේ දී කියවනු ඇත.

ප්‍රාග්ධනය පැමිණ ඇත. එය ලබා ගන්නවාද නැද්ද යන්න තීරණය කිරීමට ශ්‍රී ලංකාවට ඇත්තේ දින හතරක් පමණි.

උපුටා ගත් මූලාශ්‍ර: Daily FT (WindForce-IFC, 2026 මැයි 1); PUCSL “2026 මාර්තු 30 දිනැති යෝජිත ගාස්තු සංශෝධන” පිටුව; PUCSL 2025 4 වන කාර්තුවේ පුනර්ජනනීය උත්පාදන වාර්තාව; IMF මාධ්‍ය නිවේදනය 26/113 (2026 අප්‍රේල් 9); News First (ඒකාබද්ධ IMF සමාලෝචන ඉලක්කය); Newswire / CBSL (මාර්තු සංචිත දත්ත, 2026 අප්‍රේල් 8); Energy-Storage.News සහ pv magazine හරහා BloombergNEF 2025 4 වන කාර්තුවේ ගබඩා මිණුම් ලකුණ; Mercom Capital (IFC Central Puerto, 2026 අප්‍රේල් 22); Investing.com (ඓතිහාසික බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල්, 2026 මැයි 1); Daily FT ලේඛනාගාරය (වහල මත සූර්ය පැනල එකතු කිරීමේ ගමන් පථය, 2026 ජනවාරි විවරණය).