විශේෂාංග

අද(17) කොළඹ ප්‍රධාන මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයේ විභාග වූ නඩුවකට අදාළව පරිවාස භාරයේ සිටි සිසුවාගේ හිසට එහි සිටි වෙනත් දරුවකු පහර දීම හේතුවෙන් රාගම රෝහලේ මේ වන විට ප්‍රතිකාර ලබන බව කුරුඳු වත්ත පොලිසිය අධිකරණයට දන්වා සිටියේ ය.

පරිවාස භාරයට පත්වන දරුවන්ගේ ආරක්ෂාව, අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම් පිළිබඳ නිහඬ ප්‍රශ්න කිහිපයක් එහිදී උද්ගත නොවේ ද? අධිකරණ නියෝග මත පරිවාස ගත වන දරුවන්ට පරිවාසය තුළ නිසා ආරක්ෂාව තිබේද යන්න පිළිබඳව අද වන විට හිඩැසක් පවතියි.

කොළඹ 07, බ්ලූම්ෆීල්ඩ් ක්‍රීඩා සමාජයේ සේවකයකුට පහරදී මරා දැමුවැයි කියන සිද්ධියකට අදාළව කුරුඳුවත්ත පොලිසිය විසින් අත්අඩංගුවට ගත් 17 හැවිරිදි බාලවයස්කාර පිරිමි ළමයා ලබන 24 වැනිදා තෙක් පරිවාස භාරයේ තැබීමට කොළඹ මහෙස්ත්‍රාත් අධිකරණය අද (17) නියෝග කළේ ය.

සිද්ධියට අදාල නඩුව කැඳවු අවස්ථාවේ දී කුරුඳුවත්ත පොලිසිය විසින් අධිකරණයට කරන ලද කරුණු දැක්වීමෙන් අනතුරුව මෙලෙස නියෝග කළේ ය.

මෙම සැකකාර දරුවා මේ වන විට මාකොළ රැදවුම් නිවාසයේ සිටින බවත් එහි සිටි වෙනත් දරුවකු විසින් පහරදී මේ වනවිට රාගම රෝහලේ ප්‍රතිකාර ලබන බව සැකකාර දරුවා වෙනුවෙන් අධිකරණයේ පෙනී සිටි නීතීඥ සේනක පෙරේරා අධිකරණයට දැන්වූයේ ය. තව ද පහර දුන් දරුවා මානසික ආබාධ සහිතව සිටි අයෙකු බවද නීතිඥවරයා අධිකරණයට දන්වා සිටියේ ය.

එම අවස්ථාවේදී මහේස්ත්‍රාත්වරයා පරිවාස බාර නිලධාරීන්ගෙන් විමසා සිටියේ සාමාන්‍ය දරුවන් සහ මානසික ආබාධිත සහිත දරුවන් පරිවාස භූමිය තබා ඇත්තේ එකටද යන්න යි.

මහේස්ත්‍රාත්වරයා: සාමාන්‍යයෙන් දරුවන් අතර මානසික ආබාධ සහිත දරුවන් තැබිය හැකි ද…?

පරිවාස නිලධාරිනිය: පහර දුන් දරුවා මානසික රෝගී තත්ත්වයකට පෙර ප්‍රතිකාර ගෙන තිබුණා. එම අවස්ථාවේ දී එබඳු තත්ත්වයක් තිබුණේ නැහැ.

මහේස්ත්‍රාත්වරයා: මම අහන්නේ, විශේෂිත අවශ්‍යතා සහිත දරුවන් සහ සාමාන්‍ය දරුවන් පරිවාසයේ තබා තිබෙන්නේ එකට ද? මෙම සැකකාර සිසුවා මාකොළ රැදවුම් නිවාසය සිටිය දී තමයි මෙලෙස ප්‍රහාරයට ලක්වෙලා තිබෙන්නේ. යම්කිසි අපරාධයක් හෝ අධිකරණ තීන්දුවක් මගින් පරිවාස ගත කරන ළමයි මානසික ආබාධ හෝ විශේෂ අවශ්‍යතා තිබේ ද යන්න පිළිබඳව කලින් දැනුවත්ව සිටිනවා ද?

පරිවාස නිලධාරිනිය: එසේ ස්වාමීනි.

මහේස්ත්‍රාත්වරයා: මේ සිද්ධිය වෙලා තියෙන්නේ සපුගස්කන්ද පොලිස් බල ප්‍රදේශයේ දී. මේ සම්බන්ධයෙන් පොලිසියට පැමිණිලි කරාද? මහර අධිකරණයට මේ සම්බන්ධයෙන් කරුණු වාර්තා කළ කරාද?

පරිවාස නිලධාරිනිය: පොලිසියට පැමිණිලි කරා අධිකරණයට කරුණු වාර්තා කළේ නැහැ.

මහේස්ත්‍රාත්වරයා: පරිවාසයක් තුළ ළමයි සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමේ දී නිලධාරින් මීට වඩා වගකීමෙන් කටයුතු කළ යුතු යි. විශේෂ අවශ්‍යතා සහිත දරුවන් සහ සාමාන්‍ය දරුවන් වෙන්කර තැබිය යුතුයි. එම දරුවන් සම්බන්ධයෙන් නිසි අවධානය දිය යුතුයි. එසේ නොකළොත් මෙවැනි ප්‍රතිඵල ඇති වියහැකි යි. මේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් මහර අධිකරණයට කරුණු වාර්තා කර වැඩිදුර වාර්තාවක් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන්න යනුවෙන් මහේස්ත්‍රාත්වරයා එහිදී නියෝග කළේ ය.

දරුවකු අපරාධයකට වරදකරු වූ විට, ඔහු/ඇය සිරදඬුවමකට යොමු කිරීම වෙනුවට, පුනරුත්ථාපනය හා යහපත් හැසිරීම ඇති කිරීමේ අරමුණින් අධිකරණ නියෝගයක් මත පරිවාස නිලධාරියාගේ අධීක්ෂණයට පත් කළ හැකි ය. තව ද ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය අනුව, දරුවකුට නිසි රැකවරණය හෝ ආරක්ෂාව නොලැබෙන බව අධිකරණයට පෙනී ගිය විට, දරුවාගේ යහපත සහ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් පරිවාස නිලධාරියෙකුගේ අධීක්ෂණයට යටත් කළ හැකි ය.

මෙවැනි තීරණයක් ගැනීමට පෙර අධිකරණය කරුණු හා සාක්ෂි සලකා බැලිය යුතු අතර, අවශ්‍ය නම් පරිවාස නිලධාරියාගෙන් වාර්තාවක් ලබා ගනී. දරුවකු පරිවාස භාරයට පත්වන්නේ ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ජීවිතයේ යම් අවස්ථාවක ආරක්ෂාව, රැකවරණය හෝ මඟපෙන්වීම අවශ්‍ය වූ නිසා ය. එවැනි දරුවකු ආයතනයකට ඇතුළත් කළ පසු එම ස්ථානය ඔහුට තවත් බියක්, හිංසනයක් හෝ මානසික පීඩනයක් ඇති කරන ස්ථානයක් නොවිය යුතු ය. එය දරුවාට නැවත ජීවිතය ගොඩනඟා ගැනීමට හැකි වන ආරක්ෂිත නිවසක් විය යුතු ය.ඒ නිසා අද අප ඉදිරියේ ඇති වැදගත් ප්‍රශ්නයක් වන්නේ මෙය යි.

“පරිවාස භාරයේ සිටින සෑම දරුවකුට ම ඔහුට හෝ ඇයට අවශ්‍ය ආකාරයේ ආරක්ෂාව සහ රැකවරණය සැබවින්ම ලැබෙනවා ද?”

එකම වහලක් යට සියලු දරුවන් තැබීම ප්‍රමාණවත්ද?

දරුවන්ගේ පසුබිම් එකිනෙකට සමාන නැත. ඇතැම් දරුවන් අතහැර දැමීම්, පවුල් ගැටලු, හිංසනය, අපයෝජනය, මත්ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ පරිසර, මානසික කම්පන හෝ වෙනත් දැඩි අත්දැකීම් හරහා ආයතනගත විය හැකි ය. තවත් දරුවෙකුට මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලුවක්, සංවර්ධන ප්‍රමාදයක්, විශේෂ අධ්‍යාපන අවශ්‍යතාවක් හෝ හැසිරීම් පාලනයට විශේෂ සහායක් අවශ්‍ය විය හැකි ය. එවැනි විවිධ අවශ්‍යතා ඇති දරුවන් සියල්ලන් ම එකම ආකාරයට පාලනය කිරීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. දරුවා ගේ වයස, පරිණතභාවය, මානසික තත්ත්වය, හැසිරීම් අවදානම, අධ්‍යාපනික අවශ්‍යතා සහ ආරක්ෂක අවශ්‍යතා හඳුනාගෙන ඒ අනුව රැකවරණ සැලැස්මක් සකස් කළ යුතු ය. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති Child Development Centres සඳහා වන ජාතික මාර්ගෝපදේශ හා අවම ප්‍රමිතීන් අනුව, දරුවෙකු ආයතනයකට ඇතුළත් කිරීමෙන් පසු ඔහුගේ හෝ ඇයගේ අවශ්‍යතාවලට ගැළපෙන care plan එකක් සකස් කිරීමත්, එය කාලානුරූපව සමාලෝචනය කිරීමත් අපේක්ෂා කරයි.

විශේෂ අවශ්‍යතා ඇති දරුවෙකුට සාමාන්‍ය දරුවෙකුට මෙන්ම රැකවරණය ලබාදීම ප්‍රමාණවත් නැත. මෙහිදී “වෙන් කිරීම” යන වචනය ඉතා ප්‍රවේශමෙන් භාවිත කළ යුතු නොවේ ද? මානසික හෝ සංවර්ධන ගැටලුවක් ඇති සෑම දරුවකු ම අනෙක් දරුවන්ගෙන් වෙන් කර තැබීම විසඳුමක් නොවේ. එවැනි ක්‍රියාවක් දරුවාට අපහාසයක්, තනිකමක් හෝ සමාජයෙන් තවදුරටත් ඈත්වීමක් ඇති කළ හැකි ය. එහෙත් විශේෂ ආරක්ෂක අවශ්‍යතා ඇති දරුවෙකු කිසිදු තක්සේරුවකින් තොරව වෙනත් දරුවන් සමඟ තැබීමද බරපතළ අවදානමක් විය හැකි ය. ඒ නිසා අවශ්‍ය වන්නේ “වෙන් කිරීම” පමණක් නොව, නිසි වර්ගීකරණය, වෘත්තීය තක්සේරුව, සුදුසු ස්ථානගත කිරීම සහ අඛණ්ඩ අධීක්ෂණය යි. එක් දරුවෙකුගේ ගැටලුව තවත් දරුවෙකුගේ ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් නොවිය යුතුයි.

දරුවකු වෙනුවෙන් අවධානය යොමු කළ යුතු දෑ

පරිවාස ආයතනයක සිටින දරුවෙකුට පසුගිය ජීවිතයේ සිදුවූ දේවල් ඔහුගේ හැසිරීමට බලපෑ හැකි ය. එය හිතාමතා කරන නරක හැසිරීමක් ලෙස පමණක් දැකීම වැරදි ය. නමුත් එම හැසිරීමෙන් තවත් දරුවන්ට ශාරීරික හෝ මානසික හානියක් සිදුවිය හැකි නම්, ආයතනය එය නොසලකා හැරිය නොහැකි ය. එබැවින් සෑම දරුවකුට ම: පුද්ගලික ආරක්ෂක තක්සේරුවක්, මානසික හා මනෝසමාජීය තක්සේරුවක්, අධ්‍යාපනික අවශ්‍යතා හඳුනාගැනීමක්, හැසිරීම් අවදානම් තක්සේරුවක්, සුදුසු රැකවරණ සැලැස්මක්, අවශ්‍ය විට විශේෂඥ ප්‍රතිකාර හා උපදේශනයක් යනාදිය තිබිය යුතු ය. ජාතික ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය පවසන්නේ මානසික සෞඛ්‍ය හා මනෝසමාජීය සහාය, උපදේශනය සහ අවදානමට ලක්වූ දරුවන් සඳහා මනෝසමාජීය තක්සේරු කිරීම් සිදුකරන බවයි.

ආයතනයක් යනු දරුවෙකු “තැබීමට” ඇති ස්ථානයක් නොවේ

පරිවාස භාරයේ දරුවෙකු ගැන කතා කරන විට අප අමතක කරන වැදගත් කරුණක් තිබේ. දරුවා නඩුවක ගොනුවක් නොවේ. දරුවා ආයතනයක අංකයක් නොවේ. දරුවා ගේ අතීත වැරදි හෝ පවුලේ ගැටලු මත ඔහුගේ අනාගතය තීරණය කළ නොහැකි ය. ඔහුට ආරක්ෂාව, ආදරය, අධ්‍යාපනය, මානසික සුවය සහ ගෞරවය අවශ්‍ය ය. ශ්‍රී ලංකාවේ වර්තමාන ළමා ආරක්ෂණ ප්‍රතිපත්ති රාමුව තුළද දරුවාගේ ශාරීරික හා මානසික යහපැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ සමාජයට නැවත ඒකාබද්ධ කිරීම පිළිබඳ වගකීම් අවධාරණය කර තිබේ.

2025–2029 ජාතික ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම ද දරුවන් සම්බන්ධ ආරක්ෂාව සහ පුනරුත්ථාපනය පිළිබඳ මෙම වගකීම් පැහැදිලිව සඳහන් කරයි.

එසේ නම් අද දරුවාට අවශ්‍ය ආරක්ෂාව තිබේද? මෙයට සරල “ඔව්” හෝ “නැහැ” යන පිළිතුරක් දීම සාධාරණ නොවේ. නීති, ප්‍රතිපත්ති, මාර්ගෝපදේශ සහ පැමිණිලි හා මනෝසමාජීය සහාය ලබාදෙන යාන්ත්‍රණ ශ්‍රී ලංකාවේ පවතී. ජාතික ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය ආයතනගත දරුවන් ඇතුළු අවදානමට ලක්වූ දරුවන් සම්බන්ධ පැමිණිලි භාර ගැනීම සහ ළමා රැකවරණ ආයතන අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා බලතල සහ වගකීම් දරයි. එහෙත් නීතියක් සහ මාර්ගෝපදේශයක් තිබීම පමණක් දරුවා ආරක්ෂිත බවට සාක්ෂියක් නොවේ. සැබෑ ප්‍රශ්නය වන්නේ ඒවා සෑම ආයතනයකම, සෑම දරුවෙකු වෙනුවෙන්ම, සෑම දිනකම ක්‍රියාත්මක වන්නේද යන්නයි.

දරුවෙකුට අදාළ අවදානම හඳුනාගෙන තිබියදීත් ඔහුට සුදුසු පරිසරයක් නොලැබේ නම්, විශේෂඥ උපදේශනය නොලැබේ නම්, ප්‍රමාණවත් අධීක්ෂණයක් නොමැති නම් හෝ ඔහුගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ පැමිණිල්ලක් නොසලකා හරින්නේ නම්, එතැනදී ආරක්ෂණ පද්ධතියේ අරමුණම ප්‍රශ්න කළ යුතුය.

අවසානයේ අප ඇසිය යුතු ප්‍රශ්නය

පරිවාස භාරයට පත්වන දරුවාට දඬුවමක් අවශ්‍ය නැත. ඔහුට අවශ්‍ය වන්නේ දෙවන අවස්ථාවකි. එම දෙවන අවස්ථාව ලබාදීමට නම්, දරුවන් එකම කාමරයකට හෝ එකම ආයතනයකට එක්කර තැබීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. සෑම දරුවකු ම පුද්ගලයෙකු ලෙස හඳුනාගෙන, ඔහුගේ හෝ ඇයගේ අවශ්‍යතාවය අනුව රැකවරණය ලබාදිය යුතු ය. විශේෂ මානසික හෝ සංවර්ධන අවශ්‍යතා ඇති දරුවෙකු “වෙනස් දරුවෙකු” ලෙස වෙන්කර හෙළා දැකීම නොව, ඔහුට අවශ්‍ය විශේෂ සහාය ලබාදීමයි අපගේ වගකීම. ඒ සමඟම එක් දරුවෙකුගේ අවදානම් හැසිරීම නිසා තවත් දරුවෙකුගේ ආරක්ෂාවට හානි නොවන බව සහතික කිරීමද අනිවාර්ය ය. පරිවාස ආයතනයක දොරටුවෙන් ඇතුළු වන මොහොතේ සිට දරුවෙකුට තිබිය යුතු පළමු අයිතිය ආරක්ෂාවයි; දෙවන අයිතිය ගෞරවයයි; තුන්වන අයිතිය තම ජීවිතය නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට අවස්ථාවයි.

එබැවින් අද අප ඇසිය යුත්තේ,

“දරුවන් කොහෙද තබන්නේ?” යන්න පමණක් නොවේ. “ඔවුන් තබන තැන ඔවුන් සැබවින්ම ආරක්ෂිත ද?” යන්නයි. එම ප්‍රශ්නයට සෑම පරිවාස ආයතනයකින්ම, සෑම නිලධාරියෙකු ගෙන් ම සහ වගකිවයුතු සෑම ආයතනයකින්ම පැහැදිලි පිළිතුරක් ලැබිය යුතු ය.