ලංකාවේ බලශක්ති ඉතිහාසය අලුතින් ලියූ ‘සොබාදනවි’ බලාගාරයට සාර්ථක වසරක් සපිරෙයි!

කෙරවලපිටිය - සොබාදනවි ඒකාබද්ධ චක්‍ර විදුලි බලාගාරය ප්‍රථම වරට ජාතික විදුලි බල පද්ධතියට සම්බන්ධ කර සාර්ථක වසරක් සපිරීම, ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් ලෙස පසුගියදා (ජූනි 23) සමරනු ලැබුණි.

මෙම ව්‍යාපෘතියේ මූලික අඩිතාලම 2016 වසරේදී ටෙන්ඩරයක් කැඳවීමත් සමඟ ආරම්භ විය.

ඉන්පසු වසර ගණනාවක ප්‍රමාදයන්, නීතිමය අභියෝග සහ රටේ නූතන ඉතිහාසයේ දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදයට මුහුණ දීමට සිදු වුවද, සොබාදනවි ව්‍යාපෘතිය නොසැලී ඉදිරියටම ගියේය. අද වන විට එය ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ඉංජිනේරු විශිෂ්ටත්වය, තාක්ෂණික ශ්‍රම බලකායේ නොසැලෙන ජීව ගුණය සහ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව මනාව විදහා දක්වන සැබෑ සංකේතයක් බවට පත්ව තිබේ.

නොසැලී ඉදිරියට ගිය දැක්මක්!

ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි ඉල්ලුම සැපයුමට වඩා වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති වටපිටාවක සහ බස්නාහිර පළාත තුළ ඉහළ කාර්යක්ෂමතාවයකින් යුත්, නම්‍යශීලී විදුලි උත්පාදන මධ්‍යස්ථානයක අවශ්‍යතාවය මෙරට ජනන සැලැස්මේ දක්වුණු අතර මෙම ව්‍යාපෘතියේ මූලික ඇරඹුම එතැනය.

මේ සඳහා වන ටෙන්ඩරය 2016 වසරේදී නිකුත් කරන ලද අතර, එල්.ටී.එල්. හෝල්ඩින්ග්ස් (LTL Holdings) හි අනුබද්ධ සමාගමක් වන ලක්දනවි (Lakdanavi Limited) ආයතනය, රටේ විශාලතම සහ තාක්ෂණික වශයෙන් දියුණුම තාප විදුලි බලාගාරය සැලසුම් කිරීම, ඉදිකිරීම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුව හිමිකර ගත්තේය.

කෙසේ වෙතත්, ව්‍යාපෘතිය සැලසුම් කිරීමේ සිට ක්‍රියාත්මක කිරීම දක්වා වූ ගමන කිසිසේත්ම සුමට එකක් නොවීය. නීතිමය අභියෝග, විවිධ පාර්ශවකරුවන්ගේ පරිපාලනමය ප්‍රමාදයන් සහ ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රමුඛතාවල වෙනස්වීම් හේතුවෙන් ව්‍යාපෘතිය වසර ගණනාවකින් පසුපසට ගියේය.

ඉන්පසුව 2021 වසර උදාවූ අතර, එය ශ්‍රී ලංකාව දැඩි ලෙස පරීක්ෂාවට ලක් කළ වසරක් විය. ශ්‍රී ලංකාව එහි ඉතිහාසයේ දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදයට මුහුණ දීම ඇරඹි අතර විදේශ විනිමය සංචිත සිඳී ගියේය. විදේශ ආයෝජකයින් රටින් ඉවත් විය. රට පුරා ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති ඇනහිටි අතර සැපයුම් දාමයන් බිඳ වැටුණි. එසේ වුවද, සෑම අපේක්ෂාවකටම අභියෝග කරමින් සොබාදනවි හි වැඩකටයුතු කිසිවිටකත් නතර නොවීය.

එයට හේතුව සරල නමුත් අතිශයින් කැපී පෙනෙන සුළුය. සැලසුම් කිරීමේ සහ ඉංජිනේරු කටයුතුවල සිට ඉදිකිරීම් අධීක්ෂණය සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම දක්වා වූ මෙම ව්‍යාපෘතියේ සෑම අංශයක්ම සිදු කරන ලද්දේ ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරුවන් සහ තාක්ෂණික වෘත්තිකයන් විසිනි. විදේශීය විශේෂඥතාව මත යැපීමක් එහි නොවීය. වැඩබිම අතහැර යාමට විදේශීය කොන්ත්‍රාත්කරුවන් හෝ ආපසු මෙරටට කැඳවීමට විදේශීය තාක්ෂණික කණ්ඩායම් එහි සිටියේ නැත. ව්‍යාපෘතියේ සම්පූර්ණ දේශීය අනන්‍යතාවය හේතුවෙන්, ආර්ථික අර්බුදයෙන් රටම අඩපණ වූ පසුබිමේ පවා කැපවූ දේශීය ශ්‍රම බලකාය රට වෙනුවෙන් ව්‍යාපෘතිය නිම කිරීමේ අදිටනින් යුතුව ඉදිරියටම ගියේය.

ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ පද්ධතියට සම්බන්ධ කිරීම!

2024 අගෝස්තු 28 වන දින, එවකට ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සොබාදනවි විදුලි බලාගාරයේ පළමු අදියර සමාරම්භ කරන ලදී. එය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම වරට භාවිතයට ගැනුණු, අතිනවීන සිමෙන්ස් එනර්ජි (Siemens Energy) F-Class ගෑස් ටර්බයිනයකින් ක්‍රියාත්මක වන මෙගාවොට් 220 ක විවෘත චක්‍ර ගෑස් ටර්බයින් ඒකකයකි. මෙම අදියර පමණක් වුවද රටේ පවතින ඕනෑම තාප විදුලි බලාගාරයක කාර්යක්ෂමතාව අභිබවා යමින්, රටේ විදුලි උත්පාදන තාක්ෂණයේ දැවැන්ත පිම්මක් සනිටුහන් කළේය.

එහි දෙවන අදියර - එනම් මෙගාවොට් 130 ක අපතේ යන තාපය ප්‍රතිසාධනය කරන වාෂ්ප උත්පාදකය (HRSG) සහ වාෂ්ප ටර්බයිනයෙන් සමන්විත ඒකාබද්ධ චක්‍ර වින්‍යාසය - 2025 සැප්තැම්බර් 17 වන දින අග්‍රාමාත්‍ය ආචාර්ය හරිනි අමරසූරිය මහත්මියගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ජාතික විදුලි බල පද්ධතියට සාර්ථකව සම්බන්ධ කරන ලදී. මේ වන විට අදියර දෙකම සම්පූර්ණයෙන්ම ක්‍රියාත්මක වන අතර, සොබාදනවි බලාගාරය එහි උපරිම ධාරිතාවය වන මෙගාවොට් 350 ක විදුලියක් පද්ධතියට මුදාහරින අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම සහ කාර්යක්ෂමතම විදුලි බලාගාරය බවට පත්ව ඇත.

වඩාත්ම අවශ්‍ය වූ මොහොතේ රට බලගැන්වීම!

විදුලි බලාගාරයක සැබෑ වටිනාකම මැනිය හැක්කේ කඩදාසි මත සඳහන් එහි ධාරිතාවයෙන් නොව, පීඩනය හමුවේ එය දක්වන කාර්යසාධනයෙනි. සොබාදනවි බලාගාරය ප්‍රථම වරට ක්‍රියාත්මක කර මාස කිහිපයක් ඇතුළත එම පරීක්ෂණයෙන් ඉහළින්ම සමත් විය.

2026 මාර්තු සහ අප්‍රේල් යන වියළි කාලගුණික මාසවලදී, ශ්‍රී ලංකාවේ ජල විදුලි බලාගාර ආශ්‍රිත ජලාශවල ජල මට්ටම දැඩි ලෙස පහත වැටුණි. පුනර්ජනනීය බලශක්ති පද්ධතියේ කොඳු නාරටිය වන ජල විදුලි බලාගාරවල උත්පාදනය සීමා විය. සාම්ප්‍රදායිකව, මෙවැනි කාල පරිච්ඡේදවලදී නිවාස, රෝහල්, පාසල් සහ කර්මාන්තශාලාවලට බාධා පමුණුවමින් විදුලි කප්පාදු සිදු වුවද, සොබාදනවි බලාගාරය මේ අවස්ථාවේ එම අඩුව පිරවීමට ඉදිරිපත් විය.

බලාගාරයේ ඇති නම්‍යශීලී සහ වේගවත් ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාව නිසා, ඉතා කෙටි දැනුම්දීමකින් එහි උපරිම ධාරිතාව දක්වා ජනන යන්ත්‍ර ක්‍රියාකොට, ජාතික පද්ධතියට වඩාත්ම අවශ්‍ය මොහොතේදී විදුලිය සැපයීමට හැකි විය. මෙහි සෘජු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, වියළි කාලය පුරාම පැය 24 පුරාම අඛණ්ඩ විදුලි සැපයුමක් පවත්වා ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාවේ හැකි වූ අතර, සොබාදනවි බලාගාරය නොතිබුණේ නම් මෙය කිසිසේත්ම ඉටු කරගත නොහැකි වන්නකි. දීර්ඝ විදුලි කප්පාදුවක් හේතුවෙන් සිදු විය හැකිව තිබූ ආර්ථික හානි, එනම් නිෂ්පාදන මාර්ග ඇනහිටීම, සැපයුම් දාම බිඳවැටීම සහ ආයෝජක විශ්වාසය පළුදු වීම, මගහරවා ගැනීමට මෙයින් හැකි විය. එමඟින් තවමත් බිඳෙන සුළු මට්ටමක පවතින ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික පුනර්ජීවනය ආරක්ෂා විය.

‘ඉංජිනේරු විශිෂ්ටත්වය: ශ්‍රී ලාංකිකයින්ගෙන් ශ්‍රී ලංකාවට!’

සොබාදනවි හි ඇති සුවිශේෂීම අංගය එහි මෙගාවොට් ප්‍රමාණය නොව, එය සාක්ෂාත් කරගත් ක්‍රමවේදයයි. ශ්‍රී ලංකාවේ මහා පරිමාණ යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති නිරන්තරයෙන්ම විදේශීය ඉංජිනේරු සමාගම්, ආනයනික විශේෂඥතාව සහ විදේශීය ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ කණ්ඩායම් මත යැපීම වෙනුවට, සොබාදනවි සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මඟක් ගත්තේය.

ව්‍යාපෘති සංවර්ධක සහ ක්‍රියාකරු වන ලක්දනවි ලිමිටඩ් (Lakdanavi Limited) හි නායකත්වය යටතේ, මෙම ව්‍යාපෘතිය සම්පූර්ණයෙන්ම සැලසුම් කිරීම, ඉංජිනේරු කටයුතු සිදු කිරීම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම කරන ලද්දේ ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තිකයන් විසිනි. ප්‍රධාන ඉංජිනේරු කටයුතු සඳහා කිසිදු විදේශීය තාක්ෂණික උපදේශන ආයතනයක සහාය ලබා නොගන්නා ලදී. ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතියට ගැළපෙන මට්ටමේ යටිතල පහසුකම් ස්වාධීනව සංවර්ධනය කිරීමට අවශ්‍ය බුද්ධිමය මෙන්ම තාක්ෂණික හැකියාව ශ්‍රී ලංකාව සතු බවට වූ සාක්ෂියක් ලෙස බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන් විසින් මෙම ජයග්‍රහණය බෙහෙවින් අගය කරනු ලැබ ඇත.

2025 සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවැති පූර්ණ විවෘත කිරීමේ උත්සවයේදී සොබාදනවි බලාගාරය "දේශීය ඉංජිනේරු දක්ෂතාවල ගැඹුර විදහා දක්වන සාක්ෂියක්" සහ අනාගත බලශක්ති යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති සඳහා ආදර්ශයක් බවට ඇගයීමට භාජනය වූයේ ඒ අනුවය.

තාක්ෂණික පිරිවිතරයන් සහ හැකියාවන්!

සොබාදනවි ඒකාබද්ධ චක්‍ර විදුලි බලාගාරය සැලසුම් කර ඇත්තේ ඉහළ කාර්යසාධනයක් මෙන්ම නම්‍යශීලී බවක්ද සහිතවය.

• Siemens Energy F-Class ගෑස් ටර්බයිනය: ලෝකයේ ඇති දියුණුම ගෑස් ටර්බයිනවලින් එකක් වන මෙය, ඉහළ තාප කාර්යක්ෂමතාවයක් සහ වේගයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමේ හැකියාවක් සහිතය.

• ද්විත්ව ඉන්ධන භාවිතය (Dual-Fuel Readiness): වත්මන් වින්‍යාසය තුළ, බලාගාරය ඩීසල් ඉන්ධන මගින් ක්‍රියාත්මක වන නමුත්, ශක්‍ය සැපයුම් දාමයක් ස්ථාපිත වූ පසු ද්‍රවීකෘත ස්වභාවික වායු (LNG) වෙත බාධාවකින් තොරව මාරුවීමේ යටිතල පහසුකම් සතුය. LNG සැපයුම් ගිවිසුම් නිල වශයෙන් අවසන් වූ පසු, සොබාදනවි බලාගාරය සැලකිය යුතු ලෙස පිරිවැය අඩු සහ පරිසර හිතකාමී වනු ඇත.

• ඒකාබද්ධ චක්‍ර තාක්ෂණය: ඒකාබද්ධ චක්‍ර මාදිලියේදී (Combined-Cycle Mode), ගෑස් ටර්බයිනයෙන් පිටවන අතිරික්ත තාපය HRSG හරහා ප්‍රතිසාධනය කර වාෂ්ප ටර්බයිනය මගින් අතිරේක විදුලිය නිපදවනු ලැබෙයි. එමගින් සාමාන්‍ය විවෘත චක්‍ර තාප උත්පාදනයට වඩා සමස්ත කාර්යක්ෂමතාවය කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ යයි.

• ක්ෂණික ප්‍රතිචාර දැක්වීම: උපදෙස් ලැබී මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුළත සොබාදනවි බලාගාරය සක්‍රිය කර ජාතික පද්ධතියට සම්බන්ධ කළ හැක. ජාතික පද්ධතිය තුළ වෙනස්වන සුළු පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රමාණය (සූර්ය සහ සුළං) කළමනාකරණය කරන පද්ධති ක්‍රියාකරුවන්ට මෙම වේගවත් ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාව අගනා මෙවලමකි.

• හයිඩ්‍රජන් සූදානම (Future-Proofed): මෙහි ඇති F-Class ටර්බයිනය 30% දක්වා හයිඩ්‍රජන් ඉන්ධන මිශ්‍රණයක් සමඟ ද ක්‍රියාත්මක විය හැකි බැවින්, ෆොසිල ඉන්ධනවලින් බැහැර වන ගෝලීය සංක්‍රාන්තියට ඔරොත්තු දෙන පරිදි සොබාදනවි බලාගාරය අනාගතයට ගැළපෙන ලෙස සකස් කර ඇත. හරිත හයිඩ්‍රජන් නිෂ්පාදනය වාණිජමය වශයෙන් ලාභදායී වන විට, අධික වියදම් සහිත නවීකරණයන්ගෙන් තොරව බලාගාරයේ කාබන් විමෝචනය ක්‍රමයෙන් අඩු කරගත හැකිය.

• ජාතික දායකත්වය: සමස්ත ස්ථාපිත ධාරිතාව මෙගාවොට් 350ක් වන සොබාදනවි බලාගාරය, දැනට ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත විදුලි ඉල්ලුමෙන් 12%ක් පමණ සපුරාලන අතර, එය පෞද්ගලික අයිතිය යටතේ පවතින විදුලි බලාගාර අතරින් ජාතික පද්ධතියට විශාලතම දායකත්වය සපයන බලාගාරයයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති අනාගතයේ මූලික පදනම!

2030 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සිය විදුලි බලයෙන් 70%ක් පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන්ගෙන් උත්පාදනය කිරීමට සහ 2050 වන විට ශුන්‍ය කාබන් විමෝචනය (Net-Zero) සාක්ෂාත් කර ගැනීමට කැපවී සිටියි. සොබාදනවි බලාගාරය මෙම සංක්‍රාන්තිය අඩාල නොකර, එය සක්‍රීය කිරීමට උපායමාර්ගික කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.

රට සූර්ය සහ සුළං බලශක්ති ධාරිතාව ඉහළ නංවන විට, පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය ප්‍රධානතම ගැටලුවක් බවට පත්වේ. වරින් වර වෙනස් වන පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සඳහා ස්ථාවර උපස්ථ උත්පාදනයක් (Firm Backup Generation) අවශ්‍ය වෙයි. එනම් සූර්යාලෝකය නොමැති විට සහ සුළං තත්ත්වය දුර්වල වූ විට ක්ෂණිකව ක්‍රියාත්මක කළ හැකි බලශක්තියයි. සොබාදනවි බලාගාරය, එහි වේගවත් ආරම්භක සහ ඉහළ ධාරිතා හැකියාව සමඟින් එම උපස්ථය මනාව සපයන අතර, එමඟින් පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංක්‍රාන්තිය විශ්වාසයෙන් යුතුව ඉදිරියට ගෙනයෑමට මඟ පාදයි.

එදා සොබාදනවි බලාගාරය විවෘත කිරීමේ උත්සවයේදී අදහස් දැක්වූ අග්‍රාමාත්‍ය ආචාර්ය හරිනි අමරසූරිය මහත්මියගේ අදහස් මෙහිදී සිහිපත් කිරීම වැදගත් ය: "අපට මෙම දරුණු ආර්ථික අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒමට ඇති ප්‍රධානතම බාධාවක් වන්නේ දරාගත නොහැකි බලශක්ති පිරිවැයයි. අපගේ ඉලක්කය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාව කලාපයේ අඩුම විදුලි මිලක් ඇති රට බවට පත් කිරීමයි. අපේම දේශීය ඉංජිනේරු කෞශල්‍යය උපයෝගී කරගෙන ඉදිකරන ලද සොබාදනවි වැනි ව්‍යාපෘති ඒ සඳහා ප්‍රධානතම මෙවලමක් වෙනවා."

අනාගතය දෙස බැලීම!

සොබාදනවි බලාගාරය ජාතික පද්ධතියට සම්බන්ධ කර වසරක් සපිරෙන මෙම අවස්ථාවේදී, අවධානය යොමුවී ඇත්තේ එහි මීළඟ පරිච්ඡේදය වෙතයි. දැනට සිදුවෙමින් පවතින LNG සැපයුම්කරුවන් සමඟ වන සාකච්ඡා සාර්ථක වීමෙන් පසුව, විදුලි උත්පාදන පිරිවැය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීමට සහ බලාගාරයේ පාරිසරික බලපෑම අවම කිරීමට හැකි ඉන්ධන සංක්‍රාන්තිය සිදුවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. සූර්ය, සුළං සහ බැටරි බලශක්ති ගබඩා කිරීමේ සමාන්තර ආයෝජන, සොබාදනවි හි නම්‍යශීලී උත්පාදනය සමඟ එක්ව වඩාත් කාර්යක්ෂම හා ඔරොත්තු දෙන ජාතික විදුලි බල පද්ධතියක් නිර්මාණය කරනු ඇත.

එසේම වඩාත්ම අහිතකර තත්ත්වයන් යටතේ වුවද, දේශීයව මෙහෙයවන සහ ක්‍රියාත්මක වන ව්‍යාපෘති ජාතික අවශ්‍යතාවලට ගැළපෙන පරිදි නිම කළ හැකි බව සොබාදනවි බලාගාරය ඔප්පු කර ඇත. එය අනාගත බලශක්ති යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සඳහා කදිම ආදර්ශයක් වන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංජිනේරුවන්ට ක්ෂේත්‍රයේ වඩාත්ම සංකීර්ණ අභියෝගයන්ට සාර්ථකව මුහුණ දිය හැකි බවටද කදිම සාක්ෂියකි.