විශේෂාංග

ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය සහ අර්ධ නාගරික කලාපයන්හි නිහඬව වර්ධනය වී, අද වන විට සමස්ත සමාජ-ආර්ථික දේහය ම වෙළාගෙන ඇති ප්‍රධානතම ව්‍යසනයක් වන්නේ කොල්ලකාරී ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය (Predatory Microfinance) ණය අර්බුදය යි.

දිළිඳුකම පිටුදැකීම, කාන්තා සවිබල ගැන්වීම සහ සුළු පරිමාණ ව්‍යවසායකත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ උදාර අරමුණින් මෙරටට හඳුන්වා දුන් ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය සංකල්පය, අද වන විට ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ග්‍රාමීය ජනතාවක් (විශේෂයෙන්ම කාන්තාවන්) සදාකාලික ණයගැතියන් බවට පත් කරන මර උගුලක් බවට පරිවර්තනය වී තිබේ.

මෙම පෝස්ටුව: විවිධ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ පත්‍රිකා, මානව හිමිකම් වාර්තා, පුවත්පත් වාර්තා සහ ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයන ඇසුරින් ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය අර්බුදයේ ඇතුළාන්තය, එහි සමාජයීය බලපෑම සහ මින් මිදීමට ඇති විකල්ප මාර්ග පිළිබඳව කෙරෙන සවිස්තරාත්මක විමර්ශනයකි.

දිළිඳුකම පිටුදැකීමේ මෙවලම සූරාකෑමේ ආයුධයක් දක්වා...

1970 දශකයේ බංග්ලාදේශයේ මහාචාර්ය මුහම්මද් යුනුස් (Muhammad Yunus) විසින් "ග්‍රාමීන් බැංකු" (Grameen Bank) සංකල්පය හරහා ලොවට හඳුන්වා දුන් ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ක්‍රමවේදයේ මූලික අරමුණ වූයේ සාම්ප්‍රදායික බැංකු පද්ධතියෙන් ණය ලබා ගැනීමට ඇපකර නොමැති අතිශය දිළිඳු ජනතාවට ස්වයං රැකියා ඇරඹීම සඳහා කුඩා ණය මුදල් ලබා දීමයි. ශ්‍රී ලංකාවේ ද 'සනස' ව්‍යාපාරය සහ 'සමෘද්ධි' ව්‍යාපාරය බඳු රාජ්‍ය සහ සමුපකාර අංශ හරහා මීට සමාන්තර වැඩපිළිවෙළවල් ක්‍රියාත්මක විය.

මුහම්මද් යුනුස්, බංග්ලාදේශයේ ඩකා නුවරදී කාන්තා ව්‍යවසායිකාවන් පිරිසක් සමඟ

කෙසේ වෙතත්, 2009 වසරේ දී මෙරට දශක තුනක කුරිරු යුද්ධය අවසන් වීමත් සමග ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුළ දැවැන්ත වෙනසක් සිදු විය. යුද්ධයෙන් විනාශ වූ උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල මෙන්ම පොළොන්නරුව, අනුරාධපුරය, මොනරාගල සහ හම්බන්තොට යනාදි දිස්ත්‍රික්කවල පැවති ආර්ථික රික්තකය සහ ජනතාව ගේ අසරණභාවය ප්‍රාග්ධනය කරගනිමින් ලාභ අරමුණු කරගත් පෞද්ගලික මූල්‍ය සමාගම් (Commercial Microfinance Companies) මෙම ක්ෂේත්‍රයට සීඝ්‍රයෙන් ප්‍රවේශ විය.

මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සමාජ සුබසාධන අරමුණු පසෙකලා, ආයතනික ලාභය සහ කොටස්කරුවන් ගේ උපරිම ප්‍රතිලාභ අරමුණු කරගත් "කොල්ලකාරී ණය දීමේ" (Predatory Lending) සංස්කෘතියක් මෙරට මුල් බැස ගත්තේ ය.

සැඟවුණ කොන්දේසි සහ චක්‍රීය ණය

පර්යේෂණ පත්‍රිකා රැසක් පෙන්වා දෙන පරිදි, පෞද්ගලික ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ආයතන ගනුදෙනුකරුවන් තළා පෙළා දැමීම සඳහා ඉතා සූක්ෂ්ම උපාය මාර්ග භාවිත කරයි.

1. අධික සහ අසාධාරණ පොලී අනුපාත

සාමාන්‍ය වාණිජ බැංකුවක වාර්ෂික පොලී අනුපාතයට වඩා කිහිප ගුණයකින් වැඩි පොලියක් ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ණය සඳහා අය කෙරේ. බොහෝ ආයතන සැබෑ වාර්ෂික පොලී අනුපාතය (Effective Annual Interest Rate) සඟවා, සතිපතා හෝ මාසිකව ගෙවිය යුතු සුළු මුදලක් පමණක් පෙන්වා ජනතාව ආකර්ෂණය කර ගනී. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඇතැම් සමාගම්වල සැබෑ වාර්ෂික පොලී අනුපාතය 40% සිට 100% හෝ ඊටත් වඩා වැඩි මට්ටමක පවතින බවයි.

2. චක්‍රීය ණය ක්‍රමය (Multiple Borrowing)

එක් ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ආයතනයකින් ලබාගත් ණය මුදලක වාරිකය ගෙවීමට මුදල් නොමැති වූ විට, එම ගම්මානයටම පැමිණෙන වෙනත් මූල්‍ය සමාගමකින් තවත් ණයක් ගැනීමට ගනුදෙනුකරුවන්ට සිදු වේ. මේ ආකාරයට එක් අයෙකු ආයතන 5ක් හෝ 6ක් පුරා විහිදුණු ණය ජාලයක හිරවන අතර, අවසානයේ දී ඔවුන් උපයන මුළු ආදායම මෙන්ම එදිනෙදා ආහාර වේල පවා අහිමි කරගනිමින් ණය වාරික ගෙවීමට සිදු වන ඛේදවාචකයකට මුහුණ දෙයි.

3. ඇපකර රහිතව ක්ෂණිකව ණය දීම

කිසිදු මූල්‍ය පසුබිමක්, වත්කමක් හෝ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් (Creditworthiness) සොයා බැලීමකින් තොරව, ජාතික හැඳුනුම්පත පමණක් උපයෝගී කරගනිමින් පැය කිහිපයක් ඇතුළත නිවසට ම පැමිණ ණය ලබා දීම මෙම සමාගම්වල උපක්‍රමයයි. මෙහි මූලික ඉලක්කය වන්නේ ග්‍රාමීය කාන්තාවන් ය.

සාම්ප්‍රදායික මූල්‍ය ක්‍රමවේද සහ කොල්ලකාරී ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය අතර වෙනස

ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුළ සිදුව ඇති විකෘතිය නිවැරදිව වටහා ගැනීමට නම්, අතීතයේ පැවති ආදර්ශමත් සමුපකාර ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ක්‍රමවේද සහ වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වන කොල්ලකාරී ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ව්‍යාපාර අතර පවතින වෙනස්කම් හඳුනාගත යුතු ය.

පළමුවෙන් ම, මේ දෙකෙහි මූලික අරමුණු එකිනෙකට හාත්පසින් ම වෙනස්ය. පැරණි සමුපකාර ක්‍රමවේදයන්හි මූලික අරමුණ වූයේ දිළිඳුකම පිටුදැකීම සහ ව්‍යවසායකත්වය නගාසිටුවීම වුව ද, වත්මන් කොල්ලකාරී ආයතනවල එකම අරමුණ උපරිම ලාභය සහ ආයතනික ව්‍යාපාරික ව්‍යාප්තිය පමණි. පොලී අනුපාත දෙස බැලීමේ දී ද සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවේද තුළ පොලිය සාධාරණ සහ පාලනය කළ හැකි මට්ටමක පැවති අතර, වත්මන් කොල්ලකාරී ක්‍රමය තුළ එය අධික, සැඟවුණු ගාස්තු සහිත සහ සූරාකෑමේ ස්වරූපයක් ගනී.

ණය ලබා දීමේ දී ඒවා භාවිත කරන ආකාරය අතින් ද බරපතළ වෙනසක් දැකිය හැකි ය. පැරණි ආදර්ශමත් ක්‍රමවේද යටතේ ණය ලබා දුන්නේ ආදායම් උත්පාදක ව්‍යාපෘති සහ ස්වයං රැකියා සඳහා ම පමණි. එහෙත් වත්මන් සමාගම් විසින් මිනිසුන් ණය උගුලක හිරකිරීම සඳහා ම එදිනෙදා පරිභෝජනය, ලෙඩදුක් සහ පැරණි ණය පියවීම යනාදි ඵලදායී නොවන දේ සඳහා ද බහුලව ණය ලබා දෙයි.

එමෙන්ම, ණය අයකර ගැනීමේ දී පෙර පැවති ක්‍රමවේදයන් සහයෝගිතාව සහ නම්‍යශීලී බව මත පදනම් වූ නමුදු, වර්තමානයේ දී ඒ වෙනුවට දැඩි මානසික පීඩනය, බලහත්කාරය සහ සමාජීය අපකීර්තිය ප්‍රධාන මෙවලම් කරගෙන ඇත. අවසාන වශයෙන්, පෙර පැවති සාම්ප්‍රදායික ආයතන මහ බැංකුව හෝ සමුපකාර දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ විධිමත්ව නියාමනය වූ නමුත්, වත්මන් කොල්ලකාරී මූල්‍ය ආයතනවලින් බහුතරයක් කිසිදු නිසි නියාමනයකින් තොරව තම හිතුමනාපයට ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතී.

කාන්තාවන් ඉලක්ක කරගත් සමාජීය සහ මානසික ඛේදවාචකය

මෙම අර්බුදයේ වඩාත්ම කණගාටුදායක පැතිකඩ වන්නේ මෙහි සෘජු ගොදුරු බවට පත්ව ඇත්තේ ග්‍රාමීය කාන්තාවන් වීම ය. ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය සමාගම් විසින් "කණ්ඩායම් ණය" (Group Loans) ක්‍රමවේදය බහුලව භාවිත කරයි. මෙහි දී ගමේ කාන්තාවන් පස්දෙනකු හෝ හත්දෙනකු එකතුව කණ්ඩායමක් සෑදිය යුතු අතර, එක් අයකු ණය පැහැර හැරියහොත් සමස්ත කණ්ඩායම ම ඊට වගකිව යුතු ය.

මෙම ක්‍රමය නිසා ගම් ඇතුළෙහි අසල්වැසියන් සහ නෑදෑයන් අතර පවතින සමාජයීය සබඳතා බිඳ වැටේ. ණය වාරිකය ගෙවීමට නොහැකි වන කාන්තාව දෙස මුළු ගමම වෛරී සහගතව බලන තත්ත්වයක් නිර්මාණය වේ.

පර්යේෂණ පත්‍රිකා සහ මාධ්‍ය වාර්තා හෙළි කර ඇති පරිදි, ණය වාරික එකතු කරන්නන් (Loan Officers) විසින් සිදු කරනු ලබන බලපෑම් අතිශය අමානුෂික ය:

v නිවෙස් ඉදිරිපිට පැය ගණන් රැඳී සිටිමින් ප්‍රසිද්ධියේ අපහාස කිරීම.

v ණය පියවීම සඳහා නිවසේ ඇති වටිනා බඩුබාහිරාදිය (රූපවාහිනී යන්ත්‍ර, ශීතකරණ) බලහත්කාරයෙන් රැගෙන යෑම.

v අසරණ වන කාන්තාවන්ගෙන් ලිංගික අල්ලස් හෝ වෙනත් අනිසි වාසි අපේක්ෂා කිරීම.

යනාදිය ඒ අතර වේ.

මෙම දැඩි මානසික පීඩනය, සමාජයීය ලැජ්ජාව සහ පවුල් ආරවුල් දරාගත නොහැකිව පසුගිය දශකය පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ, විශේෂයෙන් ම උතුරු, උතුරු මැද සහ නැගෙනහිර පළාත්වල කාන්තාවන් 200 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සියදිවි හානිකරගෙන ඇති බව විවිධ මානව හිමිකම් සහ සිවිල් සංවිධාන වාර්තා පෙන්වා දෙයි. තවත් විශාල පිරිසක් ණය හිමියන්ගෙන් බේරීම සඳහා ගම් අත්හැර පලා ගොස් ඇති අතර, ඇතැමෙක් මැදපෙරදිග ගෘහ සේවිකාවන් ලෙස යෑමට තීරණය කර ඇත්තේ සිය දරුවන් සහ පවුල අනාථ කරමිනි.

විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ වාර්තා මඟින් හෙළි වන යථාර්ථය

 ශ්‍රී ලංකාවේ දිළිඳුකම විශ්ලේෂණය කිරීමේ කේන්ද්‍රය (CEPA) සහ යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය ඇතුළු විද්වත් ආයතන විසින් සිදු කරන ලද පර්යේෂණ පත්‍රිකාවලට අනුව, ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ණය ලබාගත් පිරිසෙන් 80% කට වඩා වැඩි පිරිසක් එම මුදල් ආයෝජනය කර ඇත්තේ ස්වයං රැකියාවල නොව, එදිනෙදා පරිභෝජන අවශ්‍යතා, සෞඛ්‍ය වියදම්, දරුවන් ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු හෝ කලින් ලබාගත් ණය පියවීම සඳහා ය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ස්වාධීන විශේෂඥයෙකු වූ හුවාන් පැබ්ලෝ බොහොස්ලාව්ස්කි (Juan Pablo Bohoslavsky) මහතා 2018 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරය කිරීමෙන් පසු නිකුත් කළ වාර්තාවක මෙසේ සඳහන් විය:

"ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක වන ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ක්‍රමවේදය දිළිඳුකම පිටුදැකීමට දායක වනවා වෙනුවට, දිළිඳු ජනතාව තවදුරටත් ආර්ථික වශයෙන් හුදකලා කරමින්, ඔවුන්ගේ මානව හිමිකම් දැඩි ලෙස උල්ලංඝනය වීමට හේතු වී ඇත. විශේෂයෙන්ම නියාමනයක් නොමැති පෞද්ගලික සමාගම් මෙහිලා ප්‍රධාන වගකිවයුත්තන් වේ."

හුවාන් පැබ්ලෝ බොහොස්ලාව්ස්කි (Juan Pablo Bohoslavsky) 

මෙමගින් පැහැදිලි වන්නේ මෙම අර්බුදය හුදෙක් ආර්ථික ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොව, බරපතළ මානුෂීය සහ මානව හිමිකම් අර්බුදයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇති බවයි.

නියාමන පද්ධතියේ අසාර්ථකත්වය සහ පවතින නීතිමය හිඩැස්

ලංකාවේ ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ක්ෂේත්‍රය පාලනය කිරීම සඳහා 2016 අංක 6 දරන ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය පනත (Microfinance Act No. 6 of 2016) හඳුන්වා දුන් නමුත්, එය අර්බුදය පාලනය කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවීය. ඊට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ එම පනත මඟින් ආවරණය වූයේ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ ලියාපදිංචි වූ සීමිත ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය සමාගම් ප්‍රමාණයක් පමණක් වීමයි.

2016 අංක 6 දරන ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය පනත (Microfinance Act No. 6 of 2016)

කෙසේ වෙතත්, ලියාපදිංචි නොවූ, රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන ලෙස පෙනී සිටින, සහ වෙනත් සමාගම් පනත් යටතේ ලියාපදිංචි වී ඇති දහස් සංඛ්‍යාත අවිධිමත් මූල්‍ය ආයතන කිසිදු බියකින් තොරව ගම්බිම් මට්ටමින් තම කොල්ලකාරී ණය ව්‍යාපාරය කරගෙන යයි.

මහ බැංකුව විසින් වරින් වර උපරිම පොලී අනුපාත සීමාවන් (Interest Rate Caps) හඳුන්වා දුන්න ද, මූල්‍ය සමාගම් විසින් "ලේඛන ගාස්තු", "සේවා ගාස්තු", "රක්ෂණ ගාස්තු" යනාදි විවිධ සැඟවුණු නාමයන් යටතේ එම සීමාවන් උල්ලංඝනය කරමින් ජනතාව සූරාකෑම දිගින් දිගටම සිදු කරයි. පාරිභෝගික ආරක්ෂණය (Consumer Protection) පිළිබඳ පවතින නීතිමය දුර්වලතා හේතුවෙන් අසරණ වන ගනුදෙනුකරුට නීතියේ පිහිට පැතීම ද අතිශය දුෂ්කර වී තිබේ.

අර්බුදයෙන් මිදීමට ඇති තිරසාර විසඳුම් මොනවාද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය අර්බුදය යනු හුදෙක් ණය කල්දැමීමකින් හෝ පොලී කපා හැරීමකින් පමණක් තාවකාලිකව විසඳිය හැකි ප්‍රශ්නයක් නොවේ. ඒ සඳහා දීර්ඝකාලීන ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ අවශ්‍ය වේ.

දැඩි සහ පුළුල් නියාමන රාමුවක් සැකසීම: ලියාපදිංචි මෙන් ම ලියාපදිංචි නොවූ සියලු ම ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ආයතන එක ම නීතිමය වහලක් යටතට ගෙන එන "ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය සහ ණය නියාමන අධිකාරියක්" සක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක කළ යුතු ය.

සමුපකාර මූල්‍ය පද්ධතිය ශක්තිමත් කිරීම: ලාභය පමණක් අරමුණු කරගත් පෞද්ගලික සමාගම් වෙනුවට, ගමේ පොදු සහභාගිත්වයෙන් ක්‍රියාත්මක වන සනස, ග්‍රාමීය බැංකු සහ නිෂ්පාදක සමුපකාර සමිති හරහා සහනදායී ණය ක්‍රමවේද නැවත පණ ගැන්විය යුතු ය.

මූල්‍ය සාක්ෂරතාව වර්ධනය කිරීම (Financial Literacy): ග්‍රාමීය ජනතාවට ණය ගැනීමේ දී පවතින කොන්දේසි, සැබෑ පොලී අනුපාත ගණනය කරන ආකාරය සහ මූල්‍ය කළමනාකරණය පිළිබඳව ක්‍රමානුකූල දැනුවත් කිරීම් රාජ්‍ය මට්ටමින් සිදු කළ යුතු ය.

ආදායම් උත්පාදනය සහ වෙළෙඳපොළ සම්බන්ධතා: ණය ලබා දීමෙන් පමණක් දිළිඳුකම නැති කළ නොහැකි ය. ග්‍රාමීය නිෂ්පාදන සඳහා සාධාරණ වෙළෙඳපොළක් (Market Linkages) නිර්මාණය කිරීම සහයෝගයෙන් සිදු කළ යුතු අතර, තාක්ෂණික උපදෙස් ලබා දීම රජයේ වගකීමකි.

සාධාරණ ණය සහන වැඩපිළිවෙළක්: දැනටමත් දැඩි ලෙස ණය උගුලේ සිරවී, සියදිවි නසාගැනීමේ අවදානමක සිටින අන්ත අසරණ පවුල් හඳුනාගෙන, ඔවුන් වෙනුවෙන් රාජ්‍ය සහනදායී ප්‍රතිමූල්‍යකරණ වැඩපිළිවෙළක් (Debt Relief Scheme) දියත් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

අවසන් වශයෙන්...

ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය යනු සහජයෙන් ම නරක මෙවලමක් නොවේ; එය නිවැරදිව භාවිත කළහොත් ආර්ථික දියුණුවේ ඉණිමඟක් කරගත හැකි ය. නමුත් ශ්‍රී ලංකාව තුළ වර්තමානයේ එය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ග්‍රාමීය ආර්ථිකයේ ලේ-මස් උරා බොන කූඩැල්ලෙකු විලසිනි.

ග්‍රාමීය කාන්තාවන් ගේ කඳුළු සහ සුසුම් මත ගොඩනැගෙන මූල්‍ය සමාගම්වල මෙගා ලාභාංශ පිළිබඳව රටක් ලෙස අප ලැජ්ජාවට පත් විය යුතු ය. එබැවින්, තවදුරටත් මරණ ලැයිස්තු දිගු වීමට ඉඩ නොතබා, වගකිවයුතු බලධාරීන් වහාම මැදිහත් වී කොල්ලකාරී ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය මාෆියාව මර්දනය කර, ග්‍රාමීය ජන ජීවිත බේරා ගැනීමට කටයුතු කළ යුතු කාලය එළඹ ඇත.

 සුමුදු ගුරුගේ